KAPAT

Travma Nedir

Travma, günlük yaşantımızda sık kullanılan kelimeler arasına girmeye başlarken, sadece stres düzeyini arttıran olaylara verdiğimiz ad olarak bilinmektedir. Buna karşın travmatik olayı olumsuz yaşantılardan ayıransa ender yaşanmaları,kişinin yaşamına, beden bütünlüğüne yönelik tehdit, şiddet, ölümle karşı karşıya kalınması ya da böylesi bir olaya şahit olunmasıdır. Bu durum karşısında stresle baş etme yöntemleri yetersiz kalır, ‘hayatımın kontrolü benim elimde’ algısı yıkılır. Kişi yoğun bir çaresizlik, korku ve şok yaşayabilir. Olayı anlamakta ve anlamlandırmakta güçlük çekmeye başlar. Travmatik olaylar; savaş, tecavüz, trafik kazaları, doğal afetler (deprem, sel, heyelan..) , işkence ,tutsaklık olarak sayılabilir. İnsan eliyle gerçekleştirilen travmalar ‘doğal’ yollarla gerçekleşen travmalardan daha ağır sorunlara yol açabilir.

Travmatik olayın çeşidi ve sıklığı belirtileri ağırlaştırmaktadır. Bunun nedeni insan eliyle olanlara anlam verilmesinin güçlüğüdür. Bir insanın bir diğeri öldürmesi, tecavüz etmesi, bilerek ya da ihmalkarlık yüzünden trafikte insanlara zarar vermesi kolay kolay anlamlandırılacak şeyler değildir. Bu nedenle de psikolojik olarak baş edilmesi daha zordur. Hiç birimiz yetiştirilirken bir gün birilerinin çıkıp arabayla bize çarpıp ölümümüze ya da yaralanmamıza yol açacağı, birisinin tecavüzüne uğrayacağımızı ya da esir alınıp işkenceye uğrayacağımızı bilgisiyle yetiştirilmiyoruz. Çünkü böyle bir bilgiyle yaşanmazdı. Bütün bu söylediklerimizi şöyle bir örnek üzerinden anlatırsak. Her gün bir trafik kazası yaşamıyoruz, kaza karşında kontrolümüzü yitirir, korku, çaresizlik, dehşet duyguları yaşayabiliriz. Dünya güvenli bir yerdir, insanlar üzerlerine düşen sorumluluğunu yerine getirir, hayatımın kontrolü benim elimde gibi düşüncelerimiz değişir.

Travmatik olaylar kişinin hayatında büyük bir değişimi de beraberinde getirir. Geçmiş ile gelecek arasında bir kırılma yaratan bu tür olay ve durumlar, bireyi hayatının travmatik olay öncesi ve sonrası olarak keskin bir ayrım yapabilecek hale getirir. Travma geçirmiş bireyler, geçirmiş oldukları travmatik olayı “önceden kestiremedikleri veya bu olayı kontrol edip, engelleyemedikleri” düşüncesine kapılıp, travmatik olayın yol açabileceği stres, kaygı, depresyon gibi olumsuz etkileri daha yoğun yaşarlar. Genel olarak travmatik olay yaşayan bireyler hayatın çok kırılgan olduğunu düşünmekte ve yaşadıkları olay da hayata bakış açılarını değiştirmektedir. Travma kendi ve dünya algımızda bir kırılmaya yol açabilir ama unutmayın gerekli hallerde psikolojik destekle bu kırılma en aza indirilebilir.

Derleyen: Psikiyatrist Dr. Cuma ÜLKÜ
Travma Çalışmaları Derneği